Kültür ve Sanat

KÜLTÜR

Köklü bir geçmişe ve zengin bir kültüre sahip Bartın’la yüzyıllar boyu iç içe yaşamasına, karşılıklı yoğun etkileşime karşın Çaycuma’nın kendine özgü yaşayış ve davranış biçimleri vardır.

İlçe merkezinden köylere doğru gidildikçe yaşam biçimlerinden kaynaklanan çeşitli farklılıklar görülür. Maden işçiliği nedeniyle erkeğin önemli oranda tarımdan kopması, tarımsal etkinliklerde kadın emeğinin öne çıkmas ve münavebeli maden işçiliği sosyo-kültürel yaşama damgasını vurmuştur. Gelecekle ilgili olağanüstü, heyecan verici beklentiler yoktur

Yakın zamana kadar,madencilik en önemli iş olarak görülürdü. Madencinin oğlu da kendisi gibi maden işçisi olmayı hayal ederdi. O nedenle yaşam, madenci Çaycuma köylüleri için değişmeyen, “istikrarlı” ve tek düze bir çizgiydi. Bu davranış ve yaşam biçimi zamanla olağan bir durum olmuş ve Çaycumalıyı son yıllara değin eğitimden ve eğitime önem verme konumundan uzaklaştırmıştır. Yaşamını ve geleceğini madene bağlayan Çaycumalı oğlunu da “maden işçisi” yapınca, yaşamını “garanti” saymış ve eğitimi  ikinci plana atmıştı. Tipik Çaycumalı için yaşamını sürdürmenin ve geleceğini garanti altına almanın yolu başta maden olmak üzere bir devlet işine girip “sigortalı” olmaktır.

Münavebeli Madenciliğin geçmişten bugüne Çaycuma’ya getirdiği en büyük olumsuzluk, sanayileşmenin önünü kapatarak “kent kültürü”nün gelişmesi ve yerleşmesini engellemesi, geciktirmesidir.

Çaycuma’da “kent kimliği” pek önemli olmamıştır. “Çaycumalılık” önemlidir ama kentlilik o kadar önemli değildir. Çaycuma ilçe merkezinde yaşayan bir Çaycumalıyla, Çaycuma’nın herhangi bir köyündeki Çaycumalı arasında kesin biçimde ayırıcı, belirgin davranış (ve hatta yaşam) farklılıkları yoktur. Çaycuma’nın kentsel anlamda, oldukça yeni bir yerleşim olması ve sanayileşmede geç kalması kent bilinci ve kültürünün oluşmasını olumsuz yönde etkilemiştir.

Çaycuma'da bir süre kalan yazar Mehmet Seyda, "Yanartaş" romanında 1940'ların Çaycuma'sını anlatırken şöyle der: "Yağmurdan sonra sokaklar kara, yapışkan bir çamurla örtülüdür. Vıcık, vıcık. Çaycumalılıktan çıkıp, Çamurcuma olur. Birkaç yapının gerisi tahta evlerdir hep. Kararmış, iç darlığı veren bakımsızlıklarıyla boy gösteren evler. Ama... ilkyaz gelmesin; Bursa'nın ünlenmiş yeşilliği kaç para eder. Çaycuma boydan boya yemyeşil kesilir."

Mehmet Seyda, Çaycumalıyı da pek hoş dile getirir: "... Konuşkandır Çaycumalı. Tüyü bitmedik delikanlısı, ak sakallısı, yatsı namazına yakın, özellikle namazdan sonra, peyledikleri kahvelere doluşurlar. Gençler çoğunlukla "Halkodası"nın karşısındakine gider, yaşlıların gittikleri kahveler ayrı. Lüküs lambasında gaz tükenene kadar aznif, domino, tavla oynarlar. Gürültü patırtı eksik olmaz... Gençlerin kendi aralarında açıkgöz ve kabadayı geçinişleri gibi, yaşlılar da "siyasi" geçinirler, günün olaylarını konuşur tartışırlardı. Zonguldak'a bir tiyatro kumpanyası gelecek de, Çaycumalı delikanlı gitmeyecek, görmeyecek, Tanrı yazdıysa bozsun!.."

Çaycuma'da öteden beri sinema-tiyatro gibi sanatsal etkinliklere yakın ilgi ve sevgi vardır. Halkevi, daha sonra Halkodası, Çaycuma Gençler Birliği, 1950’lerden sonra da Çaycuma Güzelleştirme Cemiyeti’nin öncülüğünde Çaycumalı gençler, başta tiyatro olmak üzere sanatsal etkinlikler gerçekleştirmeyi gelenek haline getirmişlerdir. Gençlerin hazırladığı piyesler genellikle ulusal bayramlara dönük hazırlanırdı. Çaycumalı gençlerin oynadığı bu piyeslere halkın büyük ilgisi vardı. Bu piyeslerde, Cavit Ünsal, Abdurrahim Zeren, İrfan Müftüoğlu, Maksut Çavdar, Muzaffer Çelik, Hüsnü Sami Alpan, Sadık Sağtekin ve daha birçok Çaycumalı rol almışlardır.

SANAT

Çaycuma'da öteden beri sinema-tiyatro gibi sanatsal etkinliklere yakın ilgi ve sevgi vardır. Halkevi, daha sonra Halkodası, Çaycuma Gençler Birliği, 1950'lerden sonra da Çaycuma Güzelleştirme Cemiyeti'nin öncülüğünde Çaycumalı gençler, basta tiyatro olmak üzere sanatsal etkinlikler gerçekleştirmeyi gelenek haline getirmişlerdir.

Halen Belediye bünyesinde faaliyet göstermekte olan Türk Halk Müziği Topluluğu ve Türk Sanat Müziği Topluluğu yer almaktadır. Ayrıca ilçede tiyatro derneği (ÇASAT) de yer almaktadır.